ภาษีมรดก 2569: เกณฑ์ อัตรา วิธีคำนวณ สรุปครบ

คนส่วนใหญ่ได้ยินคำว่า “ภาษีมรดก” แล้วคิดว่าไม่เกี่ยวกับตัวเอง เพราะเกณฑ์เริ่มต้นอยู่ที่ 100 ล้านบาท ฟังดูไกลตัว

แต่ถ้ารวมที่ดิน บ้าน หุ้น เงินฝาก ประกันชีวิตบางประเภท มูลค่ารวมของหลายครอบครัวไทยอาจเข้าใกล้เกณฑ์มากกว่าที่คิด โดยเฉพาะครอบครัวที่ถือที่ดินมานานและราคาประเมินปรับขึ้นทุกรอบ

บทความนี้สรุปสาระสำคัญของ พ.ร.บ.ภาษีการรับมรดก พ.ศ. 2558 ตั้งแต่เกณฑ์ อัตรา วิธีคำนวณ ข้อยกเว้น ไปจนถึงขั้นตอนการยื่นแบบ

ภาษีมรดกคืออะไร

ภาษีมรดก คือ ภาษีที่เก็บจาก ผู้ได้รับมรดก (ไม่ใช่ผู้ให้) เมื่อมูลค่ามรดกสุทธิที่ได้รับเกินกว่าเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด

ตาม พ.ร.บ.ภาษีการรับมรดก พ.ศ. 2558 ซึ่งบังคับใช้ตั้งแต่ 1 กุมภาพันธ์ 2559 ครอบคลุมทั้ง:

• มรดกที่ได้รับตามพินัยกรรม
• มรดกที่ได้รับตามกฎหมาย (ไม่มีพินัยกรรม)

ผู้มีหน้าที่เสียภาษี คือ ผู้ได้รับมรดกที่เป็น บุคคลธรรมดา ที่มีสัญชาติไทย หรือมีถิ่นที่อยู่ในประเทศไทย หรือได้รับมรดกที่เป็นทรัพย์สินในประเทศไทย

เกณฑ์: เริ่มเสียภาษีที่มรดกสุทธิเกิน 100 ล้านบาท

ผู้ได้รับมรดกแต่ละคน เริ่มเสียภาษีเมื่อมรดกสุทธิที่ได้รับ เกิน 100 ล้านบาท ส่วนที่ไม่เกิน 100 ล้านบาท ได้รับยกเว้น

สิ่งที่ต้องเข้าใจ:

• นับแยกรายคน ถ้าพ่อแบ่งมรดก 300 ล้านบาท ให้ลูก 3 คน คนละ 100 ล้านบาท ไม่มีใครต้องเสียภาษี เพราะแต่ละคนไม่เกินเกณฑ์
• นับรวมจากทุกเจ้ามรดก ถ้าปีเดียวกันได้มรดกจากพ่อ 80 ล้านบาท และจากแม่ 30 ล้านบาท รวม 110 ล้านบาท ต้องเสียภาษีจากส่วนที่เกิน 10 ล้านบาท
• มูลค่า ณ วันที่ได้รับ ใช้ราคาประเมินของกรมธนารักษ์ (อสังหาริมทรัพย์) หรือราคาตลาด (หลักทรัพย์) ณ วันที่ได้รับมรดก

อัตราภาษี: 5% หรือ 10%

ผู้รับมรดก	อัตรา	ตัวอย่าง
บุพการีหรือผู้สืบสันดาน (พ่อแม่ ลูก หลาน)	5% ของส่วนที่เกิน 100 ล้านบาท	มรดก 150 ล้าน เสียภาษี = (150-100) x 5% = 2.5 ล้านบาท
บุคคลอื่น (พี่น้อง ญาติห่าง ไม่ใช่ทายาทโดยตรง)	10% ของส่วนที่เกิน 100 ล้านบาท	มรดก 150 ล้าน เสียภาษี = (150-100) x 10% = 5 ล้านบาท

คำว่า “ผู้สืบสันดาน” หมายถึงลูก หลาน เหลน ลงไปทุกชั้น ส่วน “บุพการี” หมายถึง พ่อ แม่ ปู่ ย่า ตา ยาย ขึ้นไปทุกชั้น

ทรัพย์สินอะไรบ้างที่นับรวมเป็นมรดก

ประเภททรัพย์สิน	การคำนวณมูลค่า
อสังหาริมทรัพย์ (ที่ดิน บ้าน คอนโด)	ราคาประเมินกรมธนารักษ์ ณ วันรับมรดก
หลักทรัพย์จดทะเบียน (หุ้น กองทุน)	ราคาปิดตลาด ณ วันรับมรดก
เงินฝากธนาคาร	ยอดคงเหลือ ณ วันรับมรดก
ยานพาหนะ	ราคาประเมินของกรมสรรพากร
ทรัพย์สินทางการเงินอื่น (พันธบัตร ตั๋วแลกเงิน)	มูลค่าตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด

ทรัพย์สินทั้งในและนอกประเทศไทยนับรวมด้วย หากผู้รับมรดกมีสัญชาติไทยหรืออยู่ในไทย

ใครได้รับยกเว้น

กฎหมายยกเว้นภาษีมรดกใน 3 กรณีหลัก:

1. คู่สมรสที่จดทะเบียน ได้รับยกเว้นทั้งจำนวน ไม่ว่ามรดกจะมีมูลค่าเท่าใด
2. มรดกที่บริจาค เพื่อการกุศลสาธารณะ การศึกษา หรือศาสนา ตามที่กฎหมายกำหนด
3. มรดกสุทธิไม่เกิน 100 ล้านบาท ต่อผู้รับแต่ละคน

ข้อสังเกต: คู่สมรสต้องเป็นการจดทะเบียนสมรสตามกฎหมายไทยเท่านั้น อยู่กินโดยไม่จดทะเบียนไม่ได้รับยกเว้น

วิธีคำนวณ: ตัวอย่างจริง

สมมติ: นาย ก. เสียชีวิต มีมรดกสุทธิ 250 ล้านบาท แบ่งให้ลูก 2 คน คนละเท่ากัน

รายการ	ลูกคนที่ 1	ลูกคนที่ 2
มรดกที่ได้รับ	125 ล้านบาท	125 ล้านบาท
หักส่วนยกเว้น	100 ล้านบาท	100 ล้านบาท
ส่วนที่ต้องเสียภาษี	25 ล้านบาท	25 ล้านบาท
อัตรา (ผู้สืบสันดาน)	5%	5%
ภาษีมรดกที่ต้องจ่าย	1.25 ล้านบาท	1.25 ล้านบาท

ถ้านาย ก. ยกมรดกให้น้องชาย (ไม่ใช่ผู้สืบสันดาน) 125 ล้านบาท น้องชายเสียภาษี = 25 x 10% = 2.5 ล้านบาท แทน

ลองคำนวณด้วยตัวเลขของคุณเอง: เครื่องคำนวณภาษีมรดกฟรี

ยื่นแบบอย่างไร

ขั้นตอน	รายละเอียด
แบบฟอร์ม	ภ.ม.60 (แบบแสดงรายการภาษีการรับมรดก)
ยื่นที่ไหน	สำนักงานสรรพากรพื้นที่ที่ผู้รับมรดกมีชื่อในทะเบียนบ้าน
กำหนดเวลา	ภายใน 150 วัน นับจากวันที่ได้รับมรดก
เอกสารหลัก	สำเนาใบมรณบัตร หลักฐานการเป็นทายาท เอกสารแสดงทรัพย์สิน
ยื่นช้า	มีเงินเพิ่มและค่าปรับตามที่กฎหมายกำหนด

ผ่อนชำระ: สูงสุด 5 ปี

ผู้เสียภาษีมรดกสามารถขอผ่อนชำระได้ไม่เกิน 5 ปี (60 งวด) โดยมีเงื่อนไข:

• ยื่นคำขอผ่อนต่ออธิบดีกรมสรรพากร
• ถ้าผ่อนชำระตามกำหนด ไม่เสียเงินเพิ่ม
• ถ้าจ่ายเกินกำหนดงวดใดงวดหนึ่ง เสียเงินเพิ่ม 0.5% ต่อเดือนของภาษีงวดนั้น

วางแผนลดภาระภาษีมรดก

ผู้ที่มีทรัพย์สินสูงมักวางแผนล่วงหน้าด้วยวิธีต่างๆ ที่ทำได้ตามกฎหมาย:

1. ทยอยโอนทรัพย์สินขณะมีชีวิต

การโอนทรัพย์สินให้บุตรหลานขณะยังมีชีวิต ถือเป็นนิติกรรมระหว่างมีชีวิต ไม่ใช่มรดก จึงไม่อยู่ในข่ายภาษีมรดก

แต่ต้องพิจารณาภาษีอื่นที่อาจเกิดขึ้น เช่น ภาษีเงินได้จากการโอน ค่าธรรมเนียมการโอนอสังหาริมทรัพย์ และอากรแสตมป์

2. ทำประกันชีวิต

เงินที่ผู้รับผลประโยชน์ได้รับจากกรมธรรม์ประกันชีวิต ไม่ถือเป็นมรดกของผู้เสียชีวิต หากระบุผู้รับผลประโยชน์ไว้ในกรมธรรม์

เงินประกันชีวิตจ่ายตรงให้ผู้รับผลประโยชน์โดยไม่ต้องผ่านกระบวนการแบ่งมรดก และไม่ถูกนับรวมเป็นมรดกสุทธิ

3. จัดตั้งมูลนิธิหรือกองทุนสาธารณกุศล

มรดกที่บริจาคให้มูลนิธิ กองทุน หรือองค์กรสาธารณกุศลที่กฎหมายรับรอง ได้รับยกเว้นภาษีมรดก

สิ่งที่ควรรู้ก่อนวางแผน

• การวางแผนมรดกควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายและภาษี เพราะแต่ละครอบครัวมีโครงสร้างทรัพย์สินต่างกัน
• ภาษีมรดกเป็นเพียงส่วนหนึ่งของการวางแผนมรดก ยังมีเรื่องพินัยกรรมและการจัดการทรัพย์สินที่ต้องพิจารณาด้วย

สรุป

หัวข้อ	สาระสำคัญ
เกณฑ์	มรดกสุทธิเกิน 100 ล้านบาท (ต่อผู้รับแต่ละคน)
อัตรา	บุพการี/ผู้สืบสันดาน 5%, บุคคลอื่น 10%
ยกเว้น	คู่สมรสจดทะเบียน, มรดกบริจาคสาธารณกุศล
ยื่นแบบ	ภ.ม.60 ภายใน 150 วัน
ผ่อนชำระ	สูงสุด 5 ปี ไม่เสียเงินเพิ่ม
เครื่องมือ	คำนวณภาษีมรดกฟรี

ถ้ากำลังวางแผนมรดก ลองอ่านวางแผนมรดก: ถ้าจากไปวันนี้ จัดการยังไง? ประกอบด้วย